Statement - Το ζώο πρέπει να θανατωθεί - Δανάη Μαργαρίτη, Λουκάς Καλλιαντάσης
«Το μαλάκιο Μινγκ κρύβει το μυστικό της μακροζωίας» (1)
Είναι φθινόπωρο του 2007, κατά τη διάρκεια μιας αποστολής στα ανοιχτά της Ισλανδίας, ανασύρονται περίπου 3000 «άδεια όστρακα» και 34 άλλα ζωντανά μαλάκια. Ο σκοπός της έρευνας που θα διεξαχθεί μετά από αυτό ήταν το πιθανό ξεκλείδωμα των βιολογικών μυστικών του γήρατος. (2)
Το είδος "Arctica islandica" ήταν ανάμεσα στα δείγματα που ανασύρθηκαν εκείνη τη μέρα αλλά ένα συγκεκριμένο πλάσμα, εξ αιτίας της δημοσιογραφικής κάλυψης που ακολούθησε, θα γινόταν ευρέως διαδεδομένο ως «Μινγκ». Η αχιβάδα Μινγκ ήταν ένα πολύ ιδιαίτερο ζώο, καθώς, όπως καθορίστηκε αργότερα, ήταν - και παραμένει μέχρι σήμερα - το πιο μεγάλο σε ηλικία ζώο, γεγονός που ενέπνευσε την ονοματοδοσία του από τη Κινεζική δυναστεία, κατά την οποία γεννήθηκε.
Όπως είναι πλέον γνωστό η Μινγκ εκκολάφθηκε περίπου το 1498 ή 1499 ανοικτά των παραλίων του τότε Βασιλείου της Νορβηγίας της ενότητας Κάλμαρ και μπορούσε να μεγαλώνει μόνο στα ζεστά νερά του καλοκαιριού, όταν το πλανγκτόν με το οποίο τρέφεται βρίσκεται σε αφθονία. Το όστρακο του Μινγκ μεγάλωνε ένα δέκατο του χιλιοστού κάθε χρόνο και σαν τους δακτυλίους ενός δέντρου δίνει μια πρώτη εικόνα για την ηλικία του.
Ο Dr. Alan Wanamaker, του πανεπιστημίου Bangor της Βόρειας Ουαλίας, εκ των συμμετεχόντων επιστημόνων της έρευνας, αποφάσισε να τεμαχίσει το όστρακο της αχιβάδας στη μέση για πιο λεπτομερή χρονολόγηση τερματίζοντας έτσι τη μακρά ζωή της Μινγκ. (3)
To 2013 με μια δεύτερη χρονολόγηση καθορίστηκε οτι η Μινγκ ήταν 507 χρονών όταν θανατώθηκε.
Από τότε διαφορετικές αιτιολογήσεις και οπτικές έχουν δοθεί για το άδοξο τέλος του ζώου:
Ο Καθηγητής Richardson ισχυρίστηκε οτι η ύπαρξη τόσο γηραιών ζώων είναι ικανή να επιτρέψει στους επιστήμονες να ανακαλύψουν το τρόπο που ορισμένοι ζωντανοί οργανισμοί φτάνουν σε τόσο προχωρημένη ηλικία. (4)
Ο γεροντολόγος Richard Faragher του πανεπιστημίου του Brighton δήλωσε πως το ζώο είχε «την πιο βαρετή ζωή» και οτι «μάλλον είχε εξαντλήσει τα περιθώριο να αναπαραχθεί»
Σε ένα διαφορετικό απολογισμό των γεγονότων λέγεται πως το ζώο πέθανε επειδή καταψύχθηκε από τους ερευνητές οι οποίοι δεν ήξεραν την πραγματική του ηλικία. (5)
Κάθε δήλωση φορτωμένη με τα δικά της αξιακά της βιολογικής ζωής και της Επιστημονική Γνώσης: Μακροζωία, Αναπαραγωγιμότητα, Επιστημονική Προόδος
«Τα σώματα που ταλαντεύονται, τα σώματα που φθίνουν»
Στο πρώτο κεφάλαιο του έργου του «Επιτήρηση και τιμωρία» ο Michel Foucault, περιγράφει με λεπτομέρεια τη θεαματική και αποτρόπαια δημόσια εκτέλεση του Damiens στη πλατεία Grève.
Ο Damiens που αποπειράθηκε να δολοφονήσει τον Λουδοβίκο ΙΕ΄ πέρασε τα πάνδεινα πριν τεμαχιστεί από τους δήμιους αφού τα άλογα στα οποία είχαν δέσει τα άκρα του απέτυχαν να σχίσουν στη μέση το σώμα του που ταλαντευόταν για ώρες μεταξύ τους. (6)
Το σώμα του Damiens δεν είναι παρά ένα από τα αμέτρητα που μετατράπηκαν από το κράτος σε πειθαρχικό παράδειγμα για μια κοινωνία που μέσα στις ζωντανές της εκφάνσεις και επιθυμίες σαφώς δεν συντονίζει κάθε της ανάσα με το λόγο της εξουσίας.
Όπως είναι γνωστό σήμερα, τέτοιες μορφές «έννομης βίας» έχουν εκλείψει σχεδόν ολοκληρωτικά. Από την άλλη μεριά, η πειθάρχηση που συντελείται ακόμα στις εσωτερικότητες του νεοτερικού κόσμου όπως τα σχολεία, οι φυλακές και τα εργοστάσια, δομές που είχαν ως βασική λειτουργία να προσαρμόζουν τη φυσιολογία και τη συμπεριφορά, έχει μεταλλαχθεί με νέες εύπλαστες διαμορφώσεις «σαν ένα αυτοπαραμορφούμενο καλούπι που αλλάζει συνεχώς από τη μια στιγμή στην άλλη, ή σαν ένα κόσκινο του οποίου το πλέγμα αλλάζει από σημείο σε σημείο.» (7)
Έτσι, τα σώματα - εργάτες, κατάδικοι και μαθητές αντιμετωπίζονται πλέον λιγότερο ως μια ομοιομορφία - μια συγκομιδή από όστρακα - και πολύ περισσότερο ως μονάδες, στις οποίες αποδίδονται εξατομικευμένες πληροφορίες όπως μηνιαία bonus αποδοτικότητας, πειθαρχικά σκορ και βιομετρικά στοιχεία.
Η πειθάρχηση, λοιπόν, που έχει τη δυνατότητα να ποσοστικοποιήσει το ανθρώπινο έργο κατά περίπτωση και να το αξιολογήσει πρόκειται για μια «τομή» του Ελέγχου στο μοριακό επίπεδο.
Ο άτυχος Damiens, το σπάνιο μαλάκιο Μίνγκ και οι εργάτες μιας πολυεθνικής σαφώς δεν μπορούν να εξομοιωθούν ως προς το είδος ή την ένταση της βίας που δέχτηκαν. Τα παραδείγματα αυτά καταδεικνύουν το σώμα σαν ένα ανατομικό σχεδιάγραμμα από αξίες και δυνητικότητες προς εκμετάλλευση από την εξουσία. Η μετατροπή της σημασίας ενός σώματος σε μοριακή πληροφορία, υπογραμμίζει πως η ζωή πια αντιμετωπίζεται ως το «γυμνό» γεγονός της βιολογικής ζωής (8) και κατ' επέκταση ως κομμάτι του βιοπολιτικού μηχανισμού και έτσι (πρέπει να) ελέγχεται ως προς τις εντάσεις και σημασίες που παράγει ανά πάσα στιγμή.
«Η δυσλειτουργία είναι το σώμα. Αυτό που ταλαντεύεται, πονάει, δεν αντέχει, η εξάντληση της αναπνοής, το θαύμα της ισορροπίας. Και η μουσική δε στέκεται πολύ καλύτερα από τον ανθρωπο. Τα σώματα δεν έχουν ακόμη ρυθμιστεί σωστά από τους νόμους των εμπορευμάτων. Δεν λειτουργούν. Υποφέρουν. Φθίνουν. Κάνουν λάθη. Δραπετεύουν. Είναι πολύ ζεστά, πολύ κρύα, πολύ κοντά, πολύ γρήγορα, πολύ αργά.» (9)
Είναι τα χέρια, τα δάχτυλα, οι νευρώνες και τα μάτια, είναι αυτά που δουλεύουν ένα εργαλείο, που έχουν εκδορές και πιάνονται. Είναι τα εύθραυστα τσιμεντένια όστρακα και τα καλάμια, το χαλί από τα φύκια, όσα πάρθηκαν από το φυσικό τους τοπίο ήρθαν να το προσομοιάσουν στο κέντρο της Αθήνας.
Σε μια πόλη όπου η τερατώδης επιτήρηση υπάρχει παντού, επιβάλλονται στο σώμα καθημερινοί διαμελισμοί. Από το μειωμένο οπτικό πεδίο, το μάτι που κοιτάει έως την απέναντι πολυκατοικία, μέχρι το πέλμα που προσάρμοσε το βάδισμα του στο τσιμέντο, τον χαρτογραφημένο, «σκληρό» χώρο. Το σώμα όμως συνεχίζει να επιθυμεί και παραμένει η μόνη μηχανή που διαφεύγει εγκάρσια από τις δομές αυτές, γιατί:
«Αυτό λειτουργεί παντού, άλλοτε ακατάπαυστα, άλλοτε με διακοπές. Αυτό ανασαίνει, αυτό ζεσταίνεται, αυτό τρώει. Αυτό χέζει, αυτό γαμάει...» (10)
Αθήνα, Οκτώβρης 2025
Επιμέλεια Έκθεσης: Blackbox Artcore – Λουκάς Καλλιαντάσης
Πηγές:
(1) Farrar, Steve 2007. “Ming the mollusc holds secret to long life”. The Sunday Times. Λονδίνο.
(2) Alleyne, Richard 2007. “Clam, 405, is oldest animal ever”. The Daily Telegraph. Λονδίνο.
(3) Wanamaker Jr., Alan D.; Heinemeier, Jan; Scourse, James D.; Richardson, Christopher A.; Butler, Paul G.; Eiriksson, Jón; Knudsen, Karen L. 2008. “Very Long Lived Mollusks Confirm 17th Century AD Tephra-Based Radiocarbon Reservoir Ages for North Icelandic Shelf Waters”.
(4) “Ming the clam is oldest mollusc”. BBC News. 2007-10-28
(5) Lise Brix 2013. “New record: World’s oldest animal is 507 years old”. Sciencenordic.
(6) Michel Foucault 1989 Επιτήρηση και Τιμωρία. Εκδόσεις Πλέθρον 2011
(7) Gilles Deleuze 1992 Postscript on the Societies of Control. The MIT Press
(8) Giogrio Agamben 1998 Homo Sacer: Sovereign Power and Bare Life. Stanford University Press
(9) Philippe Carles, Jean-Louis Comolli 2000. “Free Jazz: Out of Program, Out of subject, in Out Field”
(10) Deleuze- Guattari 1972. Καπιταλισμός και Σχιζοφένεια, Ο Αντι-Οιδίπους, Εκδόσεις Πλέθρον 2016
